• Türk Edebiyatı 4 Ders Notları



2016-2017
Eğitim Yılına Uygundur

 

UNİTE 1 : İslam Uygarlığı Çevresinde Gelişen Türk Edebiyatı
1.KONU : XI XII. Yüzyıllarda İslamiyet ve Türk Kültürü

Türkler onuncu yüzyıldan itibaren kitleler halinde İslamiyet’i kabul etmeye başlamışlardır. İslam kültürünün etkisiyle yavaşa yavaş yeni bir edebiyat ortaya çıkmıştır. Kendine özgü nitelikleri ve kurallarıyla “Divan Edebiyatı” adını verdiğimiz dönemin oluşumu 13. yüzyıla kadar gelir. Daha sonra bu edebiyat anlayışı 19.yüzyıla kadar etkin bir şekilde varlığını sürdürür.Kaynak : www.tembelogrenci.com

Diğer yandan, İslamiyet’ten önceki “Sözlü Edebiyat Dönemi”, İslam kültürünün etkisiyle içeriğinde küçük değişimlere uğrayarak “Halk Edebiyatı” adıyla gelişimini sürdürür. Yani, bir anlamda “Halk Edebiyatı” dediğimiz edebiyat, İslamiyet’ten önceki edebiyatımızın İslam uygarlığı altındaki yeni biçimlenişidir. Oysa “Divan Edebiyatı” tamamen dinin etkisiyle şekillenmiş bir edebiyattır. Bu Konu www.aciklisetestleri.com dan alınmıştır

Türklerin Müslüman olduğunu kabul ettiğimiz 10.yüzyılla, Divan edebiyatının başlangıcı olarak kabul edilen 13. yüzyıl arasında İslamiyet’in etkisi altında verilmiş olan, bir anlamda geçiş dönemi ürünlerimiz sayılan eserler yer almaktadır.

2.KONU : İslamî Dönemde İlk Dil ve Edebiyat Ürünleri (XI.XII. yy.)

KUTATGU BİLİG
* Yusuf Has Hacip tarafından yazıldı.
* Rendame (Öğüt kitabı) geleneginin türkçedeki ilk örnegidir. (ilk öğretici manzume)
* Karahanlı döneminde yazılmıştır.
* Hakaniye türkçesi kullanılmıştır.
* 6645 beyitten oluşur.
* Her beyit kendi içinde uyaklanır.Kaynak : www.aciklisedersleri.com
* Aruzla yazılan ilk eserlerdendir.
* Arada dörtlüklere rastlanır.

ATABETÜL HAKAYIK
* Yüknekli Edip Ahmet tarafından yazıldı.
* XII (onikinci) yüz yılda Çağatay lehçesi ile yazılmıştır.
* Hakikatlerin eşiği anlamına gelir.
* Karahanlı dönemi şairlerindendir.

DİVANI LÜGAT I TÜRK
* Kaşgarlı Mahmut tarafından yazıldı.
* Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitabıdır.
1072 yılında yazılmıştır.
* Karahanlı döneminde yazılmıştır.

DİVANI HİKMET
* Ahmet yesevi tarafından yazılmıştır.
* Olgun insanın özellikleri
* Var oluşumuzun nedenleri
* Dini hikayeler.Kaynak : www.aciklisetestleri.com
* 13. yüzyılda yazılmıştır.

3.KONU : Oğuz Türkçesinin Anadolu’daki İlk Ürünleri (XIII.XIV. yy.)

a. Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler (Şiirler)
1. İlahi
İlahi, Allah’ı övmek, O’na dua etmek ve en büyük aşkın Allah aşkı olduğunu belirtmek amacıyla yazılmış makamla okunan dini tasavvufi halk edebiyatı nazım şeklidir.

İlahinin özellikleri şunlardır:
* Kendine özgü bir ezgiyle okunur.
* Hem koşma, hem semai biçiminde ve hem hece hem de aruz ölçüsüyle yazılmıştır.
* Hece ölçüsünde 7, 8 ve 11 ‘li kalıplar tercih edilmiştir.
* Dörtlüklerden oluşur. Dörtlük sayısı 3 ila 7 arasında değişir.
* Genelde şiirin içinde şairin mahlası geçer.Kaynak : www.acikliseliyiz.net
* İlahi denince akla ilk gelen Yunus Emre dir. Yunus Emre, şiirlerini halkın anlayabileceği sade bir dille yazmıştır. Hece ölçüsü kullanmıştır.11′li hece ölçüsünü kullanmış tır. Halkın içinden biri olduğu için halk tarafından çok sevilmiştir ve dili halkın dilidir. Hazırlayan aciklisetestleri.com
* Daha sonra Eşrefoğlu Rumi, Niyazii Mısri, Aziz Mahmut Hüdai, Yunus Emre’nin etkisinde kalarak ilahiler yazmış lardır.
* İlahiler tarikatlara göre farklı isimler alır: Mevlevilerde ayin, Bektaşilerde nefes, Alevilerde deme, Gülşenilerde tapuğ, Halvetilerde durak, öteki tarikatlar da hur ya da ilahi gibi.

2.Gazel
Divan şiiri nazım şekillerindendir. Kelime olarak kadınlarla âşıkâne sohbet etmek, konuşmak anlamına gelir. Terim olarak aşk, şarap, tabiat ve kadın konularını işleyen şiirlere denir.

Gazelin özellikleri şunlardır:
* Beyit sayısı 5 ile 15 arasında değişir ama genelde bu sayı 5, 7, 9 beyittir.
* İlk beyit kendi arasında kafiyelidir. Gazelin kafiye düzeni (örgüsü) şöyledir; aa, ba, ca, da, ea, fa…
* Gazelin ilk beytine matla (doğuş yeri) denir.
* Gazelin son beytine makta (bitiş, kesiliş yeri) denir.
* Şairin isminin geçtiği beyte taç beyit denir.
* Gazelin en güzel beytine beytü’lgazel denir. Bu beyte Şah beyit de denir.
* Gazelde genelde anlam bütünlüğü aranmaz, anlam beyitte tamamlanır.
* Bir gazelin bütününde aynı konu işleniyorsa, böyle gazellere yekahenk gazel denir.
* Bütün bir şiirin aynı söyleyiş güzelliğine sahip olduğu gazellere yekâvâz gazel denir.
* Divan edebiyatı şairleri bütün maharetlerini gazelde ortaya koyarlar. Büyük şair olmanın en büyük ölçütü gazellerdir.
* Gazelde konu aşk, şarap, güzellik ve aşkın ıstırabıdır. İçerik Sahibi www.aciklisetestleri.com
* Bazı gazellerin matladan sonra gelen beyitlerinde mısralar ortalarından bölünebilir. Bu durumda gazele iç kafiye hâkimdir. Böyle gazellere musammat gazel denir.
* Aruz vezniyle yazılır.
* Fuzûlî, Bâkî, Nedim, Şeyh Galip, Taşlıcalı Yahya Bey vb. gazelin önemli isimleridir.

b. Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler

BATTALNAME
* 13. yüzyılda yazıya geçirilmiştir.
* 7000 beyitlik bir destandır.
* İstanbul kuşatmasında Emevi komutanı Abdullah Bin Amr’ın tarihsel ve gerçeklerden uzaklaşmış ve halkın hayal gücüyle zengin leşmiş kahramanlıkları anlatır.Facebook Sayfamız : www.facebook.com/TembelOgrenci
* Türklerin yiğitliklerini hiristiyanlarla yaptıkları savaşı anlatır.

DEDE KORKUT HİKAYELERİ
* Oniki hikayeden oluşmaktadır.
* Bazı kahramanları olağan üstü güce sahipğtir.
* Destan hikaye özelligi taşıyan metinlerden oluşur.
* Müslüman oguzların iç ve dış savaşını anlatır.
* 15. yüzyılda yazıya geçirilmiştir.
* Deli Dumrul, Salur Kazan, Tepegöz

DANIŞMENDNAME
* Destansı bir halk romanıdır.
* Manzum kısımları aruzla yazılmıştır.
* Türk ve islam kültürünün birleştiği bir eserdir.

c. Öğretici Metinler
Konuları, din, tasavvuf, İslam menkıbeleri, tıp ve tabiattır. Dil, nesir dili yeni anlam ve kavrayışlarla zenginleştirilmiştir. Sade, açık ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır. Cümleler kısa ve açıktır. Öğretici metinler manzum ve mensur yazılmıştır. Kaynak Site : t e m b e l o g r e n c i .com sitesinden alınmıştır

Eski çağlarda ilk edebî eserlerin çoğu didaktik özellikler taşır. Öğretici nitelikteki hayvan hikâyelerini (fabl) bu türün ilk örnekleri sayabiliriz.
aciklisedersleri.com dan Kopyalanmıştır
Edebiyatımızda ilk öğretici manzume Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’idir. Edip Ahmet Yükneki’nin Atabetü’lHakâyık’ı, Ahmet Yesevî’nin Divanı Hikmet’i, Yunus Emre’nin Divanı Risâletü’n Nushiye’si ile divanındaki şiirleri, Mevlâna’nın Mesnevî’si, Âşık Paşa’nın Garibnâme’si, Nabi’nin Hayriye’si ve Sünbülzâde Vahbi’nin Lütfiye’si edebiyatımızın önemli öğretici metinleri arasında yer alır. Ayrıca divan edebiyatında yer alan pek çok manzum eserlerle şiir sanatı ve sözlük konularında yazılmış eserler de öğretici şiir türüne girerler.
13. ve 14. yüzyıllardaki öğretici metinler ikiye ayrılır: Facebook Sayfamız www.facebook.com/TembelOgrenci

1. Tasavvufi Metinler
13. ve 14. yüzyıllardaki tasavvufi metinler İslâmiyet’in etkisiyle ortaya çıkmıştır. İslâmiyet’in kökleşip yayılmasında büyük etkisi olan tasavvuf zamanla edebî eserlerde de işlenmiş din ve tasavvuf edebiyat aracılığıyla yayılmaya çalışılmıştır. Tasavvufi metinlerde asıl olan sanat yapmak değil dinî tasavvufi düşünceyi yaymaktır. Bu dönemde Mevlana’nın Mesnevi adlı eseri ön plana çıkmıştır. Mesnevî, tasavvu

2. Nasreddin Hoca Fıkraları
13. yüzyılda ortak halk zekâsının deneyim ve düşünce çizgileriyle zengin güldürücü fıkralarını kendi kişiliğinde toplayan ilk büyük isim Nasreddin Hoca’dır.

aciklisetestleri.com dan Kopyalanmıştır

4.KONU : XIV. Yüzyıldan XIX. Yüzyıl Ortalarına Kadar Osmanlı Edebiyatı